حساسیت تنفسی چگونه است؟

عطسه‌های مکرر، آبریزش بینی و خارش گلو آزاردهنده شده‌اند؟ همه این علائم به‌علاوه سرفه‌هایی که پس از قرار گرفتن در معرض گردوغبار یا بوی مواد شوینده شروع می‌شوند، می‌توانند نشانه‌هایی از حساسیت تنفسی باشند. این وضعیت در برخی افراد فقط با علائم خفیفی در بینی و چشم همراه است اما در بعضی دیگر ممکن است باعث خس‌خس سینه، احساس سنگینی قفسه سینه یا تشدید آسم شود. شناسایی عامل محرک و تشخیص علت بروز علائم، به انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند. در ادامه این مقاله بررسی می‌کنیم که حساسیت تنفسی چیست، چه علائمی دارد و مراجعه به پزشک چه زمانی مناسب‌تر است.

حساسیت تنفسی چیست؟

حساسیت تنفسی که با نام آلرژی تنفسی نیز شناخته می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به عوامل محرک یا آلرژن‌های موجود در هوا بیش از حد واکنش نشان داده و علائم آزاردهنده‌ای تحت عنوان حساسیت را ایجاد می‌کند. عوامل محرک در فرد حساس معمولا برای بیشتر افراد بی‌ضرر هستند اما هنگامی که فرد حساس موادی مانند گرده گیاهان، گردوغبار، ذرات موجود در پوست حیوانات و یا هاگ قارچ‌ها را تنفس می‌کند، سیستم ایمنی ممکن است با شناسایی آن‌ها به‌عنوان عوامل تهدیدکننده، پادتنی به نام ایمونوگلوبولین (E (IgE تولید کرده و واکنشی ایجاد می‌کند که به بروز علائم آلرژیک منجر می‌شود.

در این فرایند، موادی مانند هیستامین آزاد می‌شوند که باعث گشادی رگ‌ها و التهاب و تحریک بافت‌های بینی و مجاری تنفسی می‌شوند. بر اساس محل درگیری، علائم حساسیت تنفسی ممکن است به شکل رینیت آلرژیک یا آسم آلرژیک ظاهر شوند. اگر علائم تنفسی شما مرتب تکرار می‌شوند یا در فعالیت‌های روزمره اختلال ایجاد می‌کنند، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به پزشک متخصص ریه یا متخصص آسم و آلرژی مراجعه کنید.

آلرژی تنفسی چه علائمی دارد؟

عطسه، سرفه و خارش چشم از شایع‌ترین علائم آلرژی تنفسی هستند. با توجه به نوع حساسیت، شدت واکنش بدن و میزان تماس با ماده محرک، حساسیت‌های تنفسی طیف خفیف تا حاد را شامل می‌شوند. این علائم ممکن است چند دقیقه پس از تماس با محرک ظاهر شوند و یا در طول روز ادامه پیدا کنند. در افرادی که به گرده گیاهان حساسیت دارند، نشانه‌ها معمولاً در فصل‌های مشخصی از سال و به صورت حساسیت فصلی خود را نشان می‌دهند.

درباره اینکه به صورت کلی چه کسانی آلرژی تنفسی دارند و بیشتر در معرض آن هستند، باید به سابقه خانوادگی ابتلا به انواع حساسیت، سکونت در مناطق شهری با آلودگی هوای بالا، سیستم ایمنی حساس و حضور فرد در برخی محیط‌های شغلی توجه کرد. با این حال وجود یک یا چند مورد از این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص حساسیت تنفسی کافی نیست. مثلا عفونت‌های ویروسی، سینوزیت و رینیت غیرآلرژیک نیز ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند. حساسیت تنفسی معمولا با علائم زیر همراه است:

• عطسه‌های مکرر و ناگهانی
• گرفتگی، کیپ شدن یا آبریزش بینی
• خارش، قرمزی و اشک‌ریزش چشم‌ها
• خارش سقف دهان، گلو یا گوش‌ها
• سرفه‌های خشک یا خس‌خس سینه
• احساس تنگی نفس یا فشار در قفسه سینه

علائم حساسیت تنفسی به کلر استخر چیست؟

علائم حساسیت تنفسی به کلر استخر شامل سوزش شدید بینی و گلو، سرفه‌های تحریکی، تنگی نفس خفیف حین یا پس از شنا، آبریزش بینی و قرمزی یا خارش مخاط تنفسی است که معمولا ناشی از تحریک شیمیایی مجاری تنفسی توسط بخار کلر است. کلر برای ضدعفونی آب استخر استفاده می‌شود، اما ترکیبات حاصل از واکنش آن با عرق، آلودگی‌ها و مواد آلی بدن شناگران، ممکن است مجاری تنفسی را تحریک و حساسیت کنند. این ترکیبات به‌ویژه در استخرهای سرپوشیده با تهویه نامناسب می‌توانند در هوای اطراف آب تجمع پیدا کنند.

علت آلرژی تنفسی چیست؟

علت آلرژی تنفسی را می‌توان به واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی به یک یا چند محرک یا آلرژن نسبت داد. در افراد مستعد، تماس با این مواد می‌تواند باعث آزاد شدن ترکیبات التهابی و بروز علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش و گاهی تنگی نفس شود.

برای مثال تنفس کردن بخار الکل موجود در برخی ضدعفونی‌کننده‌ها و محصولات شوینده و پاک‌کننده، به‌خصوص در محیط‌های بسته‌ای که تهویه مناسب ندارند، می‌تواند باعث حساسیت تنفسی به الکل و حساسیت تنفسی به مواد شوینده شود. موادی که احتمال بروز حساسیت تنفسی با آن‌ها وجود دارد، موارد زیر را شامل می‌شود:

• اسپری‌های پاک‌کننده سطوح
• سفیدکننده‌ها و محصولات آنتی باکتریال
• شوینده‌های معطر و خوشبوکننده‌های هوا
• بخار مواد ضدعفونی‌کننده
• ترکیبات پاک‌کننده قوی در محیط‌های بسته

انواع آلرژی تنفسی چیست؟

آلرژی تنفسی می‌تواند به صورت رینیت آلرژیک یا تب یونجه و آسم آلرژیک خود را نشان دهد. انواع آلرژی تنفسی با توجه به محل درگیری دستگاه تنفس و نوع واکنش بدن تعیین می‌شود. رینیت آلرژیک بیشتر با عطسه، خارش و گرفتگی بینی همراه است، درحالی‌که آسم آلرژیک می‌تواند باعث تنگی نفس، خس‌خس سینه و سرفه شود. با این حال حساسیت تنفسی انواع دیگری نیز دارند که اثر متفاوتی بر مکانیسم دستگاه تنفسی و سیستم ایمنی فرد دارند.

چگونه می‌توان حساسیت تنفسی را تشخیص داد؟

برای تشخیص حساسیت تنفسی، همیشه انجام آزمایش ضروری نیست و پزشک ممکن است درباره زمان شروع علائم، ارتباط آن‌ها با فصل‌ها، حضور حیوانات در خانه، تماس با گردوغبار یا استفاده از مواد شوینده سوال کند. بررسی سابقه علائم و شرایطی که نشانه‌ها در آن ظاهر می‌شوند در تشخیص اولیه حساسیت تنفسی کمک می‌کنند؛ اما اگر عامل حساسیت مشخص نباشد، علائم ادامه پیدا کنند یا درمان اولیه موثر نباشد، پزشک یا بهترین دکتر ریه ممکن است آزمایش‌های تخصصی و تست‌های آلرژی را تجویز کند.

تست‌های تشخیص آلرژی تنفسی

تست‌های تشخیص آلرژی تنفسی به شناسایی مواد حساسیت‌زایی که فرد به آن‌ها حساسیت دارد و بررسی واکنش سیستم ایمنی بدن به محرک‌ها کمک می‌کنند. برای مثال، اگر عطسه، آبریزش بینی و خارش چشم‌ها پس از تماس با گردوغبار یا گرده گیاهان ایجاد شوند، آزمایش‌های آلرژی می‌توانند به مشخص شدن عامل احتمالی کمک کنند.

تست پوستی یکی از رایج‌ترین روش‌های تشخیص آلرژی است که برای شناسایی حساسیت به موادی مانند گرده گیاهان، مایت‌های گردوغبار، کپک‌ها، شوره حیوانات و برخی مواد غذایی استفاده می‌شود. در این روش، مقدار کمی از عصاره آلرژن‌های مختلف روی پوست و معمولا سطح داخلی ساعد یا پشت آن، قرار می‌گیرد. سپس با استفاده از یک سوزن مخصوص، خراش یا سوراخ بسیار سطحی در پوست ایجاد می‌شود تا ماده موردنظر با لایه سطحی پوست تماس پیدا کند.

همچنین، در افرادی که با سرفه مداوم، خس‌خس سینه یا تنگی نفس مواجه هستند، ممکن است بررسی عملکرد ریه‌ها برای تشخیص یا ارزیابی آسم ضروری باشد. انتخاب روش تشخیص با تست آلرژی به نوع علائم و تشخیص احتمالی پزشک بستگی دارد و انجام همه آزمایش‌ها برای تمام افراد مبتلا به حساسیت تنفسی ضروری نیست.

درمان قطعی آلرژی تنفسی چیست؟

پرهیز از تماس با محرک‌ها، درمان دارویی و ایمونوتراپی یا حساسیت‌زدایی از ارکان اصلی درمان آلرژی تنفسی هستند. هر چند که درمان قطعی آلرژی تنفسی در همه افراد کار آسانی نیست و گاهی حتی غیرممکن است، با این حال با روش‌های نوین پزشکی می‌توان تا حد چشمگیری علائم حساسیت را کاهش داد و بیماری را کنترل کرد. به عنوان مثال، در افرادی که رینیت آلرژیک دارند، داروها می‌توانند عطسه، خارش، آبریزش و گرفتگی بینی را کاهش دهند. اگر علائم بیمار ناشی از آسم آلرژیک باشند، ممکن است درمان اختصاصی آسم نیز لازم باشد.

ایمونوتراپی آلرژن یا حساسیت‌زدایی، یکی از روش‌های درمانی است که برای برخی افراد واجد شرایط در نظر گرفته می‌شود. در این روش، فرد طی یک برنامه کنترل‌شده و تحت نظر متخصص، در معرض مقدار مشخصی از آلرژن قرار می‌گیرد تا حساسیت سیستم ایمنی به آن کاهش پیدا کند. این درمان برای همه انواع آلرژی مناسب نیست و برای انتخاب آن و بررسی‌های تخصصی باید به دکتر متخصص ریه مراجعه کنید.

۱. داروی آلرژی تنفسی چیست؟

داروهای آنتی هیستامین یا داروهای ضدحساسیت مثل سیتریزین، لوراتادین و فکسوفنادین معمولا با مسدودکردن اثر هیستامین یا کنترل التهاب، به تسکین علائم حساسیت کمک می‌کنند اما همه آن‌ها تاثیر یکسانی بر افراد مختلف ندارند؛ زیرا پیش از انتخاب داروی آلرژی تنفسی باید مشخص شود که علائم موجود، ناشی از رینیت آلرژیک، آسم آلرژیک یا تحریک مجاری تنفسی بر اثر تماس با مواد شیمیایی و بوهای تند هستند.

بنابراین فردی که بیشتر از عطسه، خارش و آبریزش بینی رنج می‌برد، به داروی متفاوتی نسبت به فردی که حساسیت او با سرفه مداوم، خس‌خس سینه یا تنگی نفس همراه است، نیاز دارد. برخی داروها مثل قرص حساسیت تنفسی بیشتر خارش و عطسه را کاهش می‌دهند، درحالی‌که اسپری‌ حساسیت تنفسی استنشاقی و اسپری حساسیت بینی برای کنترل التهاب ریه، آسم و گرفتگی بینی کاربرد دارند.

۲. چه غذاهایی برای آلرژی تنفسی مفید هستند؟

داشتن رژیم غذایی متعادل و مصرف کافی منابع سرشار از امگا۳، میوه‌های حاوی ویتامین C، سبزیجات، چای سبز، مواد غذایی حاوی آنتی‌اکسیدان بالا و پروتئین، در صورت نداشتن حساسیت به هر کدام، می‌تواند برای آلرژی تنفسی مفید باشد و به حفظ سلامت عمومی بدن کمک کند.

برای کنترل آلرژی تنفسی، مهم‌تر از مصرف یک غذای خاص، شناسایی محرک‌ها و آلرژن‌ها و پیروی از برنامه درمانی مناسب است. برای مثال، اگر فرد به ماده غذایی مشخصی آلرژی دارد، باید از مصرف آن طبق توصیه متخصص یا بهترین دکتر آسم و آلرژی خودداری کند؛ اما حذف خودسرانه گروه‌های غذایی مختلف بدون نظر پزشک به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

برخی افراد درباره تاثیر عسل، پروبیوتیک‌ها یا مکمل‌های گیاهی بر حساسیت فصلی سؤال می‌کنند اما شواهد علمی درباره اثربخشی این روش‌ها یکسان نیست و در حال حاضر نمی‌توان آن‌ها را جایگزین درمان‌های استاندارد دانست.

۳. درمان حساسیت تنفسی با طب سنتی چیست؟

برخی روش‌های درمان خانگی و طب سنتی ممکن است به کاهش ناراحتی ناشی از علائم آلرژی کمک کنند اما شواهد کافی برای اثبات درمان قطعی حساسیت تنفسی با روش‌های سنتی وجود ندارد. همچنین، طبیعی بودن یک ماده به معنای بی‌خطر بودن آن نیست؛ برخی گیاهان و فرآورده‌های گیاهی می‌توانند خود باعث واکنش آلرژیک شوند یا با داروها تداخل داشته باشند. با این وجود، اقدامات حمایتی برای درمان حساسیت تنفسی با طب سنتی و روش‌های درمان خانگی که ممکن است در کنار درمان پزشکی مفید باشند، عبارت‌اند از:

• دمنوش زنجبیل و عسل: کمک به کاهش التهاب مجاری تنفسی و بهبود سرفه
• دمنوش ریشه شیرین‌بیان: ضد التهاب قوی، تسکین سرفه و کاهش اسپاسم‌های تنفسی
• استفاده از زردچوبه: به دلیل داشتن کورکومین و خواص تعدیل‌کننده سیستم ایمنی
• استفاده از بخور آب ساده: کمتر کردن احساس خشکی بینی
• بخور اکالیپتوس یا بابونه: برای باز کردن مجاری تنفسی و کاهش التهاب بینی و گلو
• شستشوی بینی با سرم نمکی: برای خارج کردن ذرات آلرژن و گرد و غبار از مخاط بینی

عوارض آلرژی تنفسی بر بدن فرد چگونه است؟

آلرژی تنفسی کنترل‌نشده ممکن است بر خواب، تمرکز، فعالیت روزانه و کیفیت زندگی اثر بگذارد. گرفتگی مداوم بینی می‌تواند باعث اختلال خواب و خستگی روزانه شود. همچنین، ترشحات پشت حلق و سرفه ممکن است تمرکز فرد را کاهش دهند یا خواب شبانه را مختل کنند.

در برخی افراد، آلرژی تنفسی با بیماری‌هایی مانند آسم همراه است. اگر آسم به‌خوبی کنترل نشود، احتمال بروز حملات تنفسی و محدودیت فعالیت‌های روزمره افزایش پیدا می‌کند. در بعضی بیماران نیز التهاب مزمن بینی ممکن است با مشکلاتی مانند سینوزیت همراه باشد. پاسخ به اینکه آیا آلرژی تنفسی خطرناک است، این است که در صورت عدم درمان و کنترل، و پیشرفت حساسیت تنفسی می‌تواند علائم یک بیماری تنفسی جدی باشد. اگر پس از تماس با یک ماده، دچار عوارض آلرژی تنفسی مثل تورم ناگهانی زبان یا گلو، دشواری شدید در تنفس، احساس خفگی یا سرگیجه شدید ایجاد شد، باید فورا به پزشک متخصص ریه یا پزشک آسم و آلرژی مراجعه کنید.

آیا پیشگیری از حساسیت تنفسی امکان پذیر است؟

پیشگیری کامل از همه انواع حساسیت تنفسی همیشه امکان‌پذیر نیست، زیرا عوامل ژنتیکی و ویژگی‌های سیستم ایمنی نیز در بروز این مشکل نقش دارند. با این حال کاهش تماس با عوامل محرک می‌تواند احتمال بروز علائم یا شدت آن‌ها را کاهش دهد. پیشگیری از حساسیت تنفسی به دو دسته کلی پیشگیری اولیه، شامل جلوگیری از بروز حساسیت در افراد مستعد و پیشگیری ثانویه، شامل جلوگیری از تحریک و عود علائم در افرادی که از قبل به این عارضه مبتلا هستند، تقسیم می‌شوند.

حفظ رطوبت خانه در محدوده استاندارد یعنی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد، پاکسازی محیط منزل و استفاده از دستگاه‌های تصفیه هوا مجهز به فیلتر هپا (HEPA) بر پیشگیری از حساسیت تنفسی تأثیرگذار هستند.

نتیجه گیری

حساسیت تنفسی می‌تواند از یک آبریزش و عطسه ساده تا علائم آزاردهنده‌ای مانند سرفه مداوم و تشدید آسم متغیر باشد. اگرچه حذف کامل همه عوامل حساسیت‌زا همیشه امکان‌پذیر نیست، شناسایی محرک‌ها و انتخاب درمان مناسب می‌تواند به کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. برای افرادی که علائم مکرر یا شدید دارند، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ممکن است علت نشانه‌ها آلرژی، آسم یا تحریک شیمیایی مجاری تنفسی باشد. اگر علائم تنفسی شما مرتب تکرار می‌شوند یا در فعالیت‌های روزمره اختلال ایجاد می‌کنند، بهتر است برای بررسی علت و دریافت برنامه درمانی مناسب به متخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی یا متخصص ریه مراجعه کنید.